So với Nghị định số 82/2020/NĐ-CP, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 117/2024/NĐ-CP (sau đây gọi chung là Nghị định số 82/2020/NĐ-CP), tại Nghị định số 109/2026/NĐ-CP có một số thay đổi đáng chú ý như sau:
1. Phạm vi điều chỉnh
Nghị định số 109/2026/NĐ-CP xác định lại các lĩnh vực có vi phạm hành chính, điều chỉnh lại để đảm bảo phù hợp với thực tế và quy định của pháp luật hiện hành như: "thừa phát lại" chuyển sang lĩnh vực "thi hành án dân sự"; "chứng thực" chuyển sang lĩnh vực "bổ trợ tư pháp"; bỏ lĩnh vực "lý lịch tư pháp"; bổ sung lĩnh vực "hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp", bổ sung cụm từ "và cải cách tư pháp" vào sau cụm "hợp tác quốc tế về pháp luật" trong lĩnh vực "hành chính tư pháp". Cụ thể như sau:
- Bổ trợ tư pháp, bao gồm: luật sư; tư vấn pháp luật; công chứng; chứng thực; giám định tư pháp; đấu giá tài sản; trọng tài thương mại; hòa giải thương mại;
- Hành chính tư pháp, bao gồm: hộ tịch; quốc tịch; nuôi con nuôi; phổ biến, giáo dục pháp luật; trợ giúp pháp lý; hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp; hợp tác quốc tế về pháp luật và cải cách tư pháp; đăng ký biện pháp bảo đảm; bồi thường nhà nước;
- Hôn nhân và gia đình;
- Thi hành án dân sự, bao gồm: thi hành án dân sự, thừa phát lại;
- Phục hồi, phá sản doanh nghiệp, hợp tác xã.
2. Thẩm quyền xử phạt
- Bổ sung thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính (VPHC) của Chủ tịch Ủy ban nhân dân (UBND) cấp xã đối với lĩnh vực bổ trợ tư pháp; tăng mức xử phạt của Chủ tịch UBND cấp xã đối với lĩnh vực hôn nhân và gia đình; bãi bỏ thẩm quyền xử phạt VPHC của Chủ tịch UBND cấp huyện. Cụ thể:
Trước đây, Nghị định số 82/2020/NĐ-CP không quy định thẩm quyền xử phạt của Chủ tịch UBND cấp xã đối với các hành vi VPHC trong lĩnh vực bổ trợ tư pháp. Tuy nhiên hiện nay, Nghị định số 109/2026/NĐ-CP đã bổ sung thẩm quyền xử phạt của Chủ tịch UBND cấp xã đối với lĩnh vực bổ trợ tư pháp, cụ thể: "Phạt tiền đến 25.000.000 đồng đối với hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực bổ trợ tư pháp".
Tăng mức xử phạt VPHC của Chủ tịch UBND cấp xã, cụ thể điểm b khoản 1 Điều 84 quy định: "Phạt tiền đến 15.000.000 đồng đối với hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực hành chính tư pháp, hôn nhân và gia đình;"
- Bổ sung thẩm quyền xử phạt VPHC của Giám đốc Sở Tư pháp nhằm đảm bảo phù hợp với quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2025 và Nghị định số 189/2025/NĐ-CP ngày 01/7/2025 quy định chi tiết Luật Xử lý vi phạm hành chính về thẩm quyền xử phạt VPHC, theo đó, khoản 1 Điều 85 Nghị định số 109/2026/NĐ-CP quy định Giám đốc Sở Tư pháp có quyền:
"a) Phạt cảnh cáo;
b) Phạt tiền đến 24.000.000 đồng đối với hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực hành chính tư pháp, hôn nhân và gia đình; đến 32.000.000 đồng đối với hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực thi hành án dân sự, phục hồi, phá sản doanh nghiệp, hợp tác xã; đến 40.000.000 đồng đối với hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực bổ trợ tư pháp;
c) Đình chỉ hoạt động có thời hạn hoặc tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề, giấy đăng ký hành nghề, thẻ tư vấn viên pháp luật, thẻ công chứng viên, thẻ cộng tác viên trợ giúp pháp lý;
d) Tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm hành chính;
đ) Áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả quy định tại khoản 3 Điều 3 Nghị định này."
3. Sửa đổi, bổ sung một số hành vi vi phạm trong lĩnh vực bổ trợ tư pháp
- Sửa đổi, bổ sung một số hành vi vi phạm trong hoạt động công chứng
Từ Điều 13 đến Điều 18 của Nghị định số 109/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung, bãi bỏ một số quy định về hành vi VPHC, hình thức xử phạt, mức xử phạt và biện pháp khắc phục hậu quả trong hoạt động công chứng để phù hợp với Luật Công chứng năm 2024 và các văn bản quy định chi tiết, cụ thể như: thay thế cụm từ "giao dịch" thay cho cụm từ "hợp đồng" hoặc "hợp đồng, giao dịch", bãi bỏ các hành vi vi phạm về: công chứng bản dịch; công chứng di chúc trong trường hợp người lập di chúc không tự mình ký hoặc điểm chỉ vào phiếu yêu cầu công chứng; công chứng hợp đồng, giao dịch trong trường hợp phiếu yêu cầu công chứng không đầy đủ nội dung theo quy định; công chứng hợp đồng, giao dịch trong trường hợp không có phiếu yêu cầu công chứng…
Đặc biệt, Nghị định bổ sung các hành vi vi phạm mới như: "Không bảo đảm thời gian làm việc theo ngày, giờ làm việc của tổ chức hành nghề công chứng trừ trường hợp bất khả kháng hoặc có lý do chính đáng" (điểm c khoản 2 Điều 16); "Không chụp ảnh người yêu cầu công chứng ký hoặc điểm chỉ vào văn bản công chứng trước sự chứng kiến của công chứng viên, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác; không bảo đảm các yêu cầu về ảnh chụp người yêu cầu công chứng ký hoặc điểm chỉ vào văn bản công chứng trước sự chứng kiến của công chứng viên" (điểm m khoản 2 Điều 17); "Không xây dựng Điều lệ Văn phòng công chứng theo quy định" (điểm h khoản 3 Điều 17); "Không thực hiện việc chuyển đổi hồ sơ công chứng giấy thành thông điệp dữ liệu để lưu trữ điện tử theo quy định" (điểm i khoản 3 Điều 17); …
- Sửa đổi, bổ sung một số hành vi vi phạm trong hoạt động đấu giá tài sản
Từ Điều 27 đến Điều 30 của Nghị định số 109/2026/NĐ-CP đã sửa đổi, bổ sung các quy định về hành vi VPHC, hình thức xử phạt, mức xử phạt và biện pháp khắc phục hậu quả trong hoạt động đấu giá để phù hợp với Luật Đấu giá năm 2016, được sửa đổi, bổ sung năm 2024 và các văn bản quy định chi tiết Luật này.
Nghị định số 109/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung các hành vi vi phạm trước đây tại Nghị định số 82/2020/NĐ-CP và bổ sung một số hành vi vi phạm mới như: "Để lộ thông tin về người đăng ký tham gia đấu giá" (điểm c khoản 4 Điều 28); "Nhận ủy quyền tham gia đấu giá của người tham gia đấu giá khác đối với tài sản mà mình là người tham gia đấu giá tài sản đó; nhận ủy quyền tham gia đấu giá của từ hai người tham gia đấu giá trở lên đối với cùng một tài sản; tham dự phiên đấu giá trong trường hợp vợ, chồng, anh ruột, chị ruột, em ruột cũng là người tham gia đấu giá đối với tài sản đó; tham dự phiên đấu giá trong trường hợp công ty mẹ, công ty con, các doanh nghiệp mà cá nhân, tổ chức hoặc nhóm cá nhân, tổ chức có khả năng chi phối hoạt động của doanh nghiệp theo quy định của pháp luật về doanh nghiệp cũng là người tham gia đấu giá đối với tài sản đó" (điểm c khoản 2 Điều 28); "Hạn chế cá nhân, tổ chức tham gia đấu giá không đúng quy định pháp luật" (điểm h khoản 1 Điều 29); "Nhận bất kỳ một khoản tiền, tài sản hoặc lợi ích nào từ đấu giá viên, tổ chức hành nghề đấu giá, người tham gia đấu giá để làm sai lệch kết quả lựa chọn tổ chức hành nghề đấu giá, kết quả đấu giá" (điểm i khoản 2 Điều 29);…
Bỏ các hành vi vi phạm về hoạt động đấu giá đã quy định tại Nghị định số 82/2020/NĐ-CP như: Đề nghị Sở Tư pháp cấp thẻ đấu giá viên cho đấu giá viên không làm việc tại tổ chức mình; không đề nghị cấp thẻ đấu giá viên cho đấu giá viên của tổ chức mình; sử dụng thẻ đấu giá viên của người khác để điều hành cuộc đấu giá…
4. Sửa đổi, bổ sung một số hành vi vi phạm trong lĩnh vực hành chính tư pháp
- Bổ sung hành vi vi phạm, mức xử phạt và biện pháp khắc phục hậu quả (tại Điều 46 về hành vi vi phạm quản lý quốc tịch, quản lý và khai thác cơ sở dữ liệu quốc tịch) để thống nhất với Nghị định số 191/2025/NĐ-CP ngày 01/7/2025 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật Quốc tịch Việt Nam: Bổ sung hành vi "Truy cập trái phép, trộm cắp, phá hoại thông tin trong cơ sở dữ liệu quốc tịch" (tại điểm b khoản 4 Điều 45); bổ sung hình thức xử phạt bổ sung tại khoản 5 Điều 46: "Tịch thu tang vật là giấy tờ, văn bản bị tẩy xóa, sửa chữa làm sai lệch nội dung đối với hành vi vi phạm quy định tại khoản 1 và điểm b khoản 2 Điều này; giấy tờ không còn giá trị chứng minh quốc tịch Việt Nam đối với hành vi vi phạm quy định tại điểm c khoản 2 Điều này; tịch thu tang vật vi phạm hành chính quy định tại khoản 4 Điều này".
- Bổ sung Điều 47 quy định về hành vi vi phạm các việc hộ tịch khác để thống nhất, phù hợp với điểm a khoản 1 Điều 12 Luật Hộ tịch năm 2014.
- Bổ sung Điều 56 quy định hành vi vi phạm về hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp để bảo đảm phù hợp với khoản 4, khoản 5 Điều 7 Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017.
5. Sửa đổi, bổ sung một số hành vi vi phạm trong lĩnh vực thi hành án dân sự
Nhằm đảm bảo tương đồng trong chế tài xử phạt so với các lĩnh vực bổ trợ tư pháp khác như công chứng, tư vấn pháp luật, Nghị định số 109/2026/NĐ-CP đã nâng mức phạt của các hành vi vi phạm trong hoạt động thừa phát lại (tại Điều 69): Không niêm yết hoặc niêm yết không đầy đủ lịch làm việc hoặc nội quy tiếp người yêu cầu tại trụ sở văn phòng thừa phát lại; không niêm yết hoặc niêm yết không đầy đủ thủ tục hoặc chi phí thực hiện công việc tại trụ sở văn phòng thừa phát lại; lập, quản lý, sử dụng sổ sách, biểu mẫu không đúng quy định; thực hiện không đầy đủ chế độ thông tin, báo cáo theo quy định; sử dụng biển hiệu không đúng mẫu quy định, mức phạt "từ 1.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng" lên "3.000.000 đồng đến 7.000.000 đồng". Đồng thời, bổ sung thêm hành vi vi phạm: "Thừa phát lại hướng dẫn nhiều hơn 03 người tập sự trong cùng một thời gian" nhằm đảm bảo các Thừa phát lại thực hiện nghiêm túc quy định về hướng dẫn tập sự.
6. Bỏ hình thức xử phạt cảnh cáo
Tại một số điều của Nghị định số 82/2020/NĐ-CP đang quy định đồng thời hai hình thức xử phạt chính đối với cùng một hành vi vi phạm (cảnh cáo hoặc phạt tiền tại Điều 9, Điều 48, Điều 51…) là chưa phù hợp với quy định của khoản 3 Điều 21 Luật Xử lý vi phạm hành chính quy định "mỗi vi phạm hành chính được quy định một hình thức xử phạt chính", có thể dẫn đến nguy cơ áp dụng pháp luật tùy tiện, không thống nhất. Do vậy, Nghị định số 109/2026/NĐ-CP đã bỏ hình thức xử phạt cảnh cáo đối với các hành vi quy định đồng thời hai hình thức xử phạt chính đã được quy định tại Nghị định số 82/2020/NĐ-CP trước đây./.
Văn phòng HĐND và UBND