1. Nội dung bổ sung
a) Dự thảo Luật bổ sung quy định về nguyên tắc phân quyền cho chính quyền Thủ đô (Điều 4) nhằm thể chế hóa chủ trương phân quyền, phân cấp mạnh mẽ cho thành phố Hà Nội, đáp ứng yêu cầu đổi mới tư duy quản lý, tăng cường phân cấp, phân quyền tối đa theo phương châm "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm". Thực hiện phân quyền tối đa, toàn diện, đồng thời phân định rõ thẩm quyền giữa Hội đồng nhân dân, Thường trực Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân và Chủ tịch Ủy ban nhân dân; tăng thẩm quyền của Chủ tịch Ủy ban nhân dân, trừ các lĩnh vực quốc phòng, an ninh, đối ngoại, tôn giáo, dân tộc và lĩnh vực khác liên quan trực tiếp đến chủ quyền, lợi ích quốc gia theo quy định của pháp luật.
b) Quy định về thí điểm cơ chế, chính sách (Điều 9) xác lập khuôn khổ pháp lý cho việc thử nghiệm các mô hình, giải pháp quản lý và phát triển mới nhằm phục vụ xây dựng, phát triển Thủ đô và vùng Thủ đô. Việc thí điểm phải bảo đảm tính hợp hiến, bảo vệ quyền con người, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, đồng thời không phương hại đến an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội. Các lĩnh vực ưu tiên thí điểm bao gồm tổ chức chính quyền, mô hình đô thị và quản trị hiện đại; phát triển kinh tế, văn hóa dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; quản lý không gian, phát triển bền vững; huy động, phân bổ và sử dụng hiệu quả nguồn lực đặc thù; liên kết, điều phối phát triển Vùng Thủ đô và các lĩnh vực khác do HĐND Thành phố quyết định. Phạm vi thí điểm được triển khai trên địa bàn Thành phố và vùng Thủ đô, ưu tiên tại các khu vực động lực phát triển theo quy hoạch.
c) Quy định về quản trị Thủ đô (Điều 10) xác lập thẩm quyền của UBND Thành phố trong việc quyết định và tổ chức thực hiện các cơ chế, chính sách, biện pháp quản trị hiện đại nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước trên địa bàn. Theo đó, UBND Thành phố được áp dụng các phương thức quản trị tiên tiến dựa trên dữ liệu số, công nghệ số và trí tuệ nhân tạo, đồng thời quy định về an toàn, quản lý rủi ro, ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong hoạt động quản lý nhà nước và cơ chế chia sẻ dữ liệu ẩn danh phục vụ quản lý. Bên cạnh đó, UBND Thành phố được quyết định điều chỉnh trình tự, thủ tục, thẩm quyền theo hướng cải cách hành chính, bảo đảm giảm thủ tục, chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, không phát sinh thêm yêu cầu, điều kiện và thời gian giải quyết thủ tục hành chính, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số và bảo đảm liên thông, thống nhất giữa cơ sở dữ liệu của Trung ương và Thành phố. Đồng thời, Thành phố được quy định các cơ chế phát huy dân chủ ở cơ sở, huy động sự tham gia của người dân và áp dụng các cơ chế phù hợp nhằm tăng cường vai trò tự quản của thôn, tổ dân phố trong quản trị địa phương.
d) Quy định về phát triển khu thương mại tự do và các loại hình kinh tế mới (Điều 31) tạo cơ sở pháp lý cho việc hình thành khu thương mại tự do và phát triển các mô hình kinh tế mới tại Thủ đô. Quy định việc thành lập khu thương mại tự do của Thủ đô do Ủy ban nhân dân Thành phố quyết định sau khi được Hội đồng nhân dân Thành phố phê duyệt; giao Thành phố quy định cơ chế tổ chức, hoạt động của khu thương mại tự do; đồng thời cho phép Hội đồng nhân dân Thành phố quy định cơ chế, chính sách quản lý, hỗ trợ phát triển các loại hình kinh tế mới như kinh tế ban đêm, kinh tế bạc, kinh tế không gian tầm thấp và các mô hình kinh tế mới khác, nhằm đa dạng hóa động lực tăng trưởng và nâng cao sức cạnh tranh của Thủ đô.
đ) Dự thảo Luật bổ sung quy định về cơ chế miễn trừ, loại trừ trách nhiệm pháp lý (Điều 40) có điều kiện đối với người thực thi công vụ khi thực hiện đúng quy trình, vì lợi ích chung và trong bối cảnh thí điểm, thử nghiệm chính sách mới, nhằm khuyến khích đổi mới, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, đồng thời vẫn bảo đảm kiểm soát quyền lực và phòng ngừa vi phạm.
e) Kế thừa quy định về danh hiệu Công dân danh dự Thủ đô tại Điều 7 Luật Thủ đô năm 2024, bổ sung quy định về công dân ưu tú Thủ đô (khoản b khoản 3 Điều 18 dự thảo Luật), trong HĐND Thành phố có thẩm quyền quy định về điều kiện, thủ tục tặng, thu hồi hai danh hiệu này.
2. Nội dung cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính
Dự thảo Luật đã mở rộng đáng kể thẩm quyền của chính quyền Thủ đô trong việc tự chủ cải cách hành chính, cụ thể:
- Nhằm tạo sự chủ động cho Thành phố Hà Nội trong việc cắt giảm, đơn giản hóa TTHC, phù hợp với thực tiễn và yêu cầu phát triển của Thủ đô, dự thảo Luật giao thẩm quyền cho UBND Thành phố được thay đổi trình tự, thủ tục, thẩm quyền đang được quy định trong văn bản quy phạm pháp luật của cơ quan nhà nước cấp trên để thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan, tổ chức hành chính thuộc Thành phố, bảo đảm yêu cầu về cải cách hành chính theo hướng giảm thủ tục hành chính, không quy định thêm thành phần hồ sơ, không tăng thêm yêu cầu, điều kiện, thời gian giải quyết thủ tục đang áp dụng, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số. Đồng thời, Thành phố vẫn phải bảo đảm yêu cầu liên thông, thống nhất với các cơ sở dữ liệu của Trung ương và của Thành phố sử dụng trong giải quyết TTHC (Điều 13).
- Quy định thử nghiệm có kiểm soát (Điều 23) đã có quy định chi tiết hơn về việc miễn áp dụng các quy định của pháp luật đối với các dự án thử nghiệm có kiểm soát. Điều này cho phép các doanh nghiệp công nghệ mới được hoạt động mà không bị ràng buộc bởi các thủ tục hành chính hiện hành chưa phù hợp với tính chất của công nghệ mới.
3. Nội dung phân quyền, phân cấp
Dự thảo Luật đã thể chế hoá chủ trương phân quyền, phân cấp triệt để cho chính quyền Thủ đô, có sự phát triển mạnh mẽ, chuyển từ việc quy định các cơ chế thực thi cụ thể sang xác lập một hệ thống nguyên tắc phân quyền toàn diện và tăng cường tính tự chủ tối đa cho chính quyền Thủ đô; cụ thể:
- Bổ sung một điều riêng biệt về Nguyên tắc phân quyền (Điều 4), quy định này yêu cầu phân định rõ thẩm quyền giữa HĐND, UBND và Chủ tịch UBND. Đặc biệt, dự thảo Luật xác định rõ các lĩnh vực Thủ đô được quyền tự chủ (kinh tế, tài chính, văn hóa, giáo dục...) và các lĩnh vực không thực hiện phân quyền bao gồm quốc phòng, an ninh, đối ngoại và tôn giáo.
- Mở rộng thẩm quyền ban hành VBQPPL (Điều 8), quy định HĐND Thành phố có thẩm quyền ban hành quy định mới hoặc khác với quy định của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, các Bộ và cơ quan ngang Bộ để thực hiện thẩm quyền của chính quyền địa phương trong việc xây dựng và phát triển Thủ đô.
- Tự chủ trong quản lý tổ chức bộ máy và biên chế (Điều 7), quy định HĐND Thành phố được trao quyền quyết định tổng số người làm việc theo vị trí việc làm tại các cơ quan, đơn vị thuộc Thành phố. Đặc biệt, bổ sung quyền thí điểm chế độ công chức hợp đồng và cho phép người trực tiếp sử dụng công chức thực hiện việc tuyển dụng, bổ nhiệm và đánh giá.
- Phân quyền trong quản trị hành chính và thí điểm chính sách (Điều 9), dự thảo Luật đã phân quyền hoàn toàn mới cho phép Thành phố chủ động xây dựng và phê duyệt các Đề án thí điểm cơ chế, chính sách chưa có trong luật hoặc khác với luật hiện hành để xử lý các "điểm nghẽn" thể chế.
4. Những nội dung ứng dụng, thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số
Dự thảo Luật đã đẩy mạnh việc quản trị dựa trên dữ liệu số và trí tuệ nhân tạo.
VĂN PHÒNG HĐND VÀ UBND PHƯỜNG